Haliliye'de Dedektif Araştırması: Kentteki Adres ile Köyden Dönen Mahalle Ayrımı

Haliliye, valilik ve kamu dairelerinin bulunduğu Paşabağı’ndan Kısas’a ve eski Kabahaydar bucağının köylerine kadar uzanan geniş bir ilçedir. Bugün bağlı yaklaşık 170 mahallenin yalnız 32’si eski kent mahallesi. Kalanların hemen hepsi 2012’de mahalleye dönüşen köylerden ve iki eski beldeden gelir. Bu yüzden bir belgede, faturada ya da ilanda “Haliliye” yazması, adresin kentin içinde olduğunu göstermez.

Kişi, borçlu ya da iş yeri arayan biri için ilk ayrım bu yüzden “kentte mi, kırsalda mı” sorusudur. Kent içindeki bir adreste iş sokak, apartman ve çarşı üzerinden yürür ve aynı gün birkaç nokta görülebilir. Köyden dönen bir mahallede ise evler ve iş yerleri yol boyunca ayrı kümelere dağılır. Bir güne sığan nokta sayısı düşer. Kaç gün gerektiğini ve sahada neye bakılacağını bu ayrım belirler.

Belgedeki addan kenti ve kırsalı ayırmak

En kısa yol, mahalle adının 2012 kanununun Haliliye’ye ayırdığı 32 kent mahallesi arasında olup olmadığına bakmaktır. Paşabağı, Yenişehir, Bahçelievler, Hamidiye, İpekyol, Süleymaniye, Sırrın, Bamyasuyu, İmambakır ve Şairnabi bu listededir ve kent içini gösterir. Listede bulunmayan bir ad çoğu zaman kırsal bir mahallenin ya da eski bir beldenin adıdır. Eski bir “Merkez” kaydının bugün hangi ilçeye düştüğü ise ayrı bir sorudur ve merkez adresleri rehberinde tablo hâlinde cevaplanır.

Köy kayıtlarında ilçenin yanında bucak adı da yazar. “Kabahaydar bucağı” ya da “Çamlıdere bucağı” yazan bir köy bugün Haliliye’nin kırsal mahallelerinden biri. Aynı kayıtta Yardımcı bucağı geçiyorsa yer Eyyübiye’de, Akziyaret bucağı geçiyorsa Karaköprü’dedir.

Bir ad, kentte ve kırsalda iki ayrı yeri gösterebilir. Haliliye’de de Yenice adlı bir mahalle var, ama 32 kent mahallesinden biri değil. Eski bir kent adresinde görülen “Yenice” ise Eyyübiye’nin kent mahallesini anlatır. Böyle bir adla başlayan araştırma, saha gününden önce masada ayrılır.

Kısas ve Konuklu: belde adresleri

Kısas ve Konuklu 2012’ye kadar kendi belediyesi olan iki beldeydi; kanun ikisini de belde adıyla tek bir mahalle olarak Haliliye’ye bağladı. Eski bir belgede “Kısas Beldesi” ve onun içinde bir mahalle adı yazıyorsa bugünkü karşılığı Kısas Mahallesi, Haliliye’dir; beldenin kendi içindeki mahalle ayrımı yeni adreste tek ad altında toplanmıştır. Bu tür bir adreste sokak adı ve bilinen bir yapı, mahalle adından daha çok ipucu taşır ve saha oradan başlar.

Belgede hangi yazımın geçtiği de önemlidir. Kanun listesinde Kanberiye, Devteşti ve Selahaddinieyyubi diye geçen kent mahalleleri bugün Kamberiye, Devteyşti ve Selahaddin Eyyübi biçiminde yazılıyor. Bir kayıtta eşleşme çıkmadığında öteki yazımla aramak, adresi boşuna “bulunamadı” saymayı önler.

Eski bir kayıtla kişi arayanlar

Bir alacağın muhatabını, uzun süredir görüşülmeyen bir akrabayı ya da eskiden birlikte iş yapılmış birini arayan için Haliliye’nin bu iki yüzü işin başıdır. Eski kayıt, kişinin bugün orada yaşayıp yaşamadığını söylemez; yalnız nereden başlanacağını gösterir.

• Alacağı olan biri çoğu zaman borçlunun yıllar önce imzaladığı bir kira sözleşmesinden ya da ticari yazışmadaki adresten yola çıkar. Mahalle kent listesindeyse saha o mahallede, borçlunun hâlâ o binada ya da sokakta bulunup bulunmadığına bakar.
• Akrabasını arayan biri için kayıt çoğunlukla bir doğum ya da nüfus kaydıdır ve köy ile bucak adını taşır. Önce köyün bugün hangi kırsal mahalle olduğu bulunur, ardından dağınık yerleşimde doğru küme ayrılır.
• Eski iş ortağına ulaşmak isteyen biri bir dükkânın ya da yazıhanenin eski adresini bilir. Aynı kapıda bugün bambaşka bir iş açılmış olabilir. Raporda adresin bugünkü kullanımı ayrıca yazılır.

Akraba aranırken iki çizgi baştan konur: bir yetişkin gitmeyi kendisi seçtiyse bulunduğu yer aileye iletilmez, ilişkiniz sona ermiş bir eşin ya da partnerin adresi için de iş kabul edilmez. Bu iki durumun dışında kişi arayan için yol adres araştırmasıdır; yakınından uzun süredir haber alamayan bir aile ise resmî başvurusunu yaptıktan sonra yakın arama sayfasındaki yoldan ilerler.

Sahada bakılan ve rapora geçen

İlçe ve mahalle belli olunca iş sahaya iner. Belgedeki sokakta binanın bugün durup durmadığı, adı değişmiş bir sokakta eski yerin karşılığının neresi olduğu, adres bir iş yeriyse açık ve faal olup olmadığı ve aranan kişinin orada görülüp görülmediği, herkesin geçtiği sokaktan tespit edilir. Kırsal bir mahallede buna, adresin yerleşimin hangi kümesinde olduğu eklenir.

Raporda adresin bugünkü resmî yazılışı ve sahada görülenler fotoğraflarla yer alır. Bina yerinde değilse ya da aynı yerde başka bir yapı duruyorsa bu da gösterilir; kişi orada görülmediyse rapor bunu açıkça söyler, boşluğu tahminle doldurmaz. Alacaklı biri için bugünkü resmî yazılış ayrıca değerlidir, çünkü sonraki her yazışmada eski kayıttaki ad yerine bu kullanılır. Adres doğrulanamadıysa hangi aşamada tıkandığı yazılır ve bir sonraki adımın açılıp açılmayacağı sizinle birlikte kararlaştırılır.